Skansen w Osieku nad Notecią

Jest to jeden z najbardziej cennych przykładów budownictwa ludowego Krajny, zarówno ze względu na konstrukcję budowlaną, zaplanowanie wnętrza, jak też dawny układ zagrody zamkniętej budynkami w pełnym czworoboku z wewnętrznym podwórzem.

Chałupa na planie wydłużonego prostokąta. Ściany wykonane z szerokich bali techniką węgłową, posadowione na podmurówce z kamienia ciosanego. Usytuowana szczytem do drogi, z pełnym podcieniem szczytowym wspartym na czterech profilowanych słupach z zaciosami. Dach dwuspadowy kryty trzciną. Wejście z podcienia. Drugie drzwi w ścianie licowej podwórzowej. Wnętrze składa się z izby przedniej, sieni, izby dużej zwanej "paradną", komory i kuchni.

Sprzęty pochodzą z różnych okresów, przeważają jednak te, które były wytworzone i użytkowane na przełomie XIX i XX wieku.

Na uwagę zasługuje unikatowa szafa w stylu "ludowego baroku", datowana na 1783 r., która znajduje się w izbie od strony podcienia.

Zagroda przez wiele pokoleń była w posiadaniu jednej bogatej rodziny. W rodzinie piastowany był urząd sołtysa. Prowadzono wyszynk piwa i wódki. W największej izbie zrekonstruowano karczmę wiejską. Karczma na wsi pełniła wielorakie funkcje. Była miejscem spotkań towarzyskich i zebrań gromady wiejskiej. Zwyczajowo w karczmie każdy gospodarz posiadał swoje miejsce, które odzwierciedlało status majątkowy i społeczny danej osoby.

Do szczytowej części chaty przylega budynek inwentarski, z przejazdem bramnym i furtką dla pieszych pośrodku. Jest to rzadki przykład w budownictwie ludowym. Budynek na planie prostokąta. Ściany z bali, posadowione na kamiennej podmurówce. W części przylegającej do chałupy - stajnia dla koni i pomieszczenie dla parobka. W dużych gospodarstwach, gdzie trzymano kilka koni, zwierzętami zajmował się stajenny, zwykle młody kilkunastoletni chłopak lub starszy, nie posiadający rodziny i własnego gospodarstwa  mężczyzna. Parobek od koni spał w stajni, mógł wtedy stale doglądać zwierząt i pilnować ich bezpieczeństwa. W stajni zobaczyć można, prócz łoża dla parobka, malowane smołą krzyże, które zgodnie z wierzeniami krajeńskimi miały chronić konie przed zmorami.

W ścianie oddzielającej stajnię od sieni chałupy okienko służące do wglądu na konie. W przeciwległym szczycie chlewik. Nad całością wyżka z żerdzi - miejsce do składowania siana.

Słowa kluczowe: skansen, Osiek, skansen w Osieku, Muzeum Kultury Ludowej, dawne obyczaje, Osiek nad Notecią, chałupa z Dźwierszna Wielkiego, budownictwo krajeńskie, dawne budownictwo, budownictwo ludowe