| Start | Wiadomości | Muzeum Osieka | Historia Osieka | Adresy i telefony | Forum Osieka | Skansen | Rozkład jazdy PKP | Mapa serwisu |
Dzieje Osieka w latach 1920-1945 - Zarys historii
Osiek nad Notecią - Historia Osieka
Dzięki poświęceniu powstańców wielkopolskich, Osiek nad Notecią powrócił do macierzy w styczniu 1920 roku. Po przejęciu kontroli nad wsią przez Polskę, część Niemców z Osieka wyjechała do Rzeszy. Do Niemiec przesiedliła się też zdecydowana większość narodowości żydowskiej z okolicy. Pod względem administracyjnym Osiek nad Notecią należał do powiatu wyrzyskiego, który był powiatem przygranicznym. Granica z Rzeszą oddalona była od wsi o około 30 kilometrów. W odrodzonej Polsce Osiek wchodził w skład województwa poznańskiego.
Osiek nad Notecią stanowił do 1935 roku jednowioskową gminę wiejską. Takimi gminami były też m.in. wsie: Konstantynowo, Polanowo, Ruda, Wyciąg, Zanoteć, czy też Żuławka. Na czele gmin wiejskich stali sołtysi. Pracz, będący obecnie częścią Osieka, stanowił wraz z Wiernowem, Karolewem i Wyrzyskiem Skarbowym, obszar dworski istniejący niezależnie od władz gminnych. Takim samym obszarem dworskim w okolicy Osieka nad Notecią było też leśnictwo Zielona Góra.
Do najważniejszych problemów wsi w okresie międzywojennym zaliczyć można antagonizmy narodowościowe miedzy Polakami a Niemcami, kłopoty z budową kościoła katolickiego oraz bieda, dotykająca znaczną część mieszkańców. Osieckie dzieci były często chore i niedożywione. Badanie lekarskie przeprowadzone w kwietniu 1925 roku wykazało, że na 178 dzieci – 52 jest chorych na egipskie zapalenie oczu. Miejscowa pielęgniarka codziennie przychodziła do szkoły udzielać zastrzyków.
Pierwszym sołtysem w Osieku nad Notecią był Wojciech Pazderski. Opisane w innym podrozdziale wywiezienie przez niego dzwonów z Osieka do ewangelickiej gminy Wyciąg oraz udział w poświęceniu tych dzwonów sprawiło, że sołtys stracił zaufanie mieszkańców Osieka. Zarzucano mu również, że jako prezes Komitetu Budowy Kościoła nie poinformował pozostałych członków o możliwości zastosowania prawa rekwizycji, które umożliwiałoby przejęcie na cele kościelne budynku należącego do Niemca Iwana. Rada gminna ostatecznie wypowiedziała Wojciechowi Pazderskiemu wotum zaufania. Następnym sołtysem obrany został Franciszek Kasprowicz. W międzyczasie, z powodu nadużyć, odwołany został rendant Kucharski. Do czasu wyboru nowego rendanta, kasa gminną opiekował się Jagodziński. Nowym kasjerem został wkrótce wybrany Minczykowski.
Pocztówka z Osieka z początku XX wieku
Fotografia nr 18. Pocztówka z Osieka z początku XX wieku.
W maju 1925 roku cała społeczność Osieka nad Notecią została wstrząśnięta tragedią, do której doszło w jednym z osieckich domów. Katarzyna Stypczyńska, córka murarza Andrzeja, urodziła w nocy z 11 na 12 maja dziecko płci męskiej, które zaraz po narodzeniu udusiła sznurkiem. Następnego dnia rano wyszła do pracy, gdzie została aresztowana przez policję, zaalarmowaną przez sąsiadów. Policja udowodniła Stypczyńskiej morderstwo.
W 1927 roku Osiek uroczyście obchodził siódmą rocznicę powrotu do macierzy. Ksiądz Glatzel odprawił mszę za pomyślny rozwój Ojczyzny. Wszyscy polscy mieszkańcy Osieka zgromadzili się w kapliczce, skąd przy dźwiękach dwóch orkiestr wyruszono ulicami wsi. Wszystkie domy, za wyjątkiem domu pastora, były udekorowane i oświetlone.
W wyborach do Sejmu i Senatu w 1930 roku, w osieckim okręgu wyborczym, uprawnione do głosowania były 1134 osoby. Frekwencja wyniosła prawie 88%. Mieszkańcy Osieka i okolic mogli głosować na jedną z siedmiu list. Wyniki wyborów w Osieku przedstawia poniższa tabela.
Tabela nr 5. Wyniki wyborów do Sejmu w 1930 roku w osieckim okręgu wyborczym.
Numer
listy
Ugrupowanie
Liczba uzyskanych
głosów
% ważnych
głosów
1 Bezpartyjny Blok
Współpracy z Rządem
179 18,0
4 Lista Narodowa
(Endecja)
118 11,8
7 Centrolew 203 20,4
12 Blok Niemiecki 475 47,7
19 Katolicki Blok
Ludowy (Chadecja)
19 1,9
22 Lewica Robotniczo Chłopska
(komuniści)
0 0,0
23 Niemiecka Partia Mieszczańska 2 0,2
Źródło: Kronika Szkoły Podstawowej w Osieku nad Notecią, s. 139.
W wyborach do Senatu czynne prawo wyborcze miało 845 osób. Głosowało 708 osób. Frekwencja wyniosła 83,8% uprawnionych do głosowania. Wyborcy mieli do wyboru 4 listy.
Tabela nr 6. Wyniki wyborów do Senatu w 1930 roku w osieckim okręgu wyborczym.
Numer
listy
Ugrupowanie
Liczba
uzyskanych
głosów
% ważnych
głosów
1 Bezpartyjny Blok
Współpracy z Rządem
141 20,00
4 Lista Narodowa
(Endecja)
88 12,48
7 Centrolew 121 17,16
12 Blok Niemiecki 355 50,35
Źródło: Kronika Szkoły Podstawowej w Osieku nad Notecią, s. 139.
W wyborach do Sejmu w listopadzie 1938 roku obowiązywała zmieniona ordynacja wyborcza. W okręgu wyborczym w Osieku nad Notecią, który obejmował także okoliczne wsie, uprawnionych do głosowania było 1365 osób. Każdy wyborca spośród sześciu kandydatów wybierał dwóch. Niemcy w Osieku nie mieli swojego kandydata, co ułatwiło zwycięstwo Polakowi Jerzemu Dzwonkowskiemu, rolnikowi z powiatu wyrzyskiego, który nie zdołał jednak wejść do Sejmu.
W grudniu 1931 roku przeprowadzono spis ludności. Osiek liczył wtedy 1047 mieszkańców – 976 Polaków i 271 Niemców. Kobiet było o ponad 10% więcej od mężczyzn. Liczba kobiet wynosiła 555 a mężczyzn – 492. We wsi mieszkało 146 rodzin. Przeciętna rodzina liczyła 7 osób. W roku następnym w Osieku i Praczu urodziło się 26 dzieci – 14 chłopców i 16 dziewczynek. Zmarły 22 osoby – 9 mężczyzn i 13 kobiet.
Na mocy nowej ustawy samorządowej, która weszła w życie 1 kwietnia 1935 roku, gmina Osiek została przemieniona w gromadę Osiek, do której przydzielono miejscowość Pracz. Nową gromadę wcielono do gminy Wyrzysk, co spotkało się z ostrym sprzeciwem mieszkańców Osieka. Największą niedogodnością była konieczność załatwiania spraw urzędowych w Wyrzysku. Ponadto, jak zapisano w kronice miejscowej szkoły: „Osiekowi stała się krzywda przez przemianowanie na gromadę, gdyż wszelkie wpływy i udziały podatkowe odtąd wpływać będą do kasy gminnej w Wyrzysku”. Opieka społeczna oraz Urząd Stanu Cywilnego pozostały nadal w Osieku.
Wielkim wydarzeniem dla mieszkańców gminy Wyrzysk, był przyjazd w listopadzie 1936 roku Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, marszałka Polski Edwarda Rydza-Śmigłego. Dnia 15 listopada około godziny 10.00 na stację w Osieku nad Notecią zajechał pociąg z marszałkiem. Budynek stacyjny został udekorowany flagami narodowymi i ustrojony zielenią . Marszałka powitała osiecka orkiestra OSP oraz gospodarz powiatu Ludwik Muzyczka. Naczelny Wódz udał się następnie do Wyrzyska. Ulice Osieka, szczególnie ulica Dworcowa i szosa do Wyrzyska były bardzo bogato przystrojone. Na bramach mieszkańcy Osieka umieścili napisy: „Witaj Wodzu Kochany”, „Niech żyje Marszałek”, „Niech żyje Armia”. Okazją do przyjazdu marszałka był udział mieszkańców powiatu wyrzyskiego w zbiórce na rzecz Wojska Polskiego. Mały i pozbawiony zakładów przemysłowych powiat zdołał zakupić 16 karabinów maszynowych, 32 wózki do karabinów i amunicji, 32 konie i kompletną uprząż . Warto nadmienić, że powiat wyrzyski był pierwszym powiatem, który przekazał dar na rzecz Armii.
Kryterium narodowości
Kryterium płci
Rysunek nr 3. Struktura demograficzna Osieka Nad Notecią w roku 1931.
Źródło: Kronika Szkoły Podstawowej w Osieku nad Notecią, s. 142.
W roku 1937, z inicjatywy sołtysa Wojciecha Cichosza, przeprowadzono w Osieku szereg inwestycji. Dzięki znacznym zyskom czerpanym z sadu owocowego oraz lokalnym opłatom, założono wzdłuż drogi Osiek-Pracz nową aleję czereśniową. Kosztem 700 złotych posadzono 200 drzewek zakupionych w Wolsztynie. Pracę tą wykonało 3 robotników. Uzupełniono ponadto drzewostan sadu jabłkowego, co kosztowało 200 złotych, wpłacono gminie Wyrzysk subwencję w wysokości 400 złotych, przekazano 500 złotych Ochotniczej Straży Pożarnej na zakup syreny, zakupiono opryskiwacz dla drzew owocowych, przekazano 1000 złotych szkole na zakup książek i pomocy naukowych, kosztem 1360 złotych położono chodnik obok szkoły, przy ulicy Marszałka Józefa Piłsudskiego (obecnie ul. Główna). W budżecie osieckiej gromady zarezerwowano 1000 złotych na rzecz najbiedniejszych mieszkańców wsi. Przebudowano też stary chlew na dom ubogich, w którym zamieszkały 4 rodziny. Powyższe inwestycje spowodowały, że Osiek nad Notecią stał się pierwszą gromadą, która posiadała chodniki a sołtys Wojciech Cichosz, za pracę nad podniesieniem wyglądu estetycznego wsi został udekorowany Brązowym Krzyżem Zasługi.
Dnia 1 kwietnia 1938 roku nastąpiła zmiana granic województwa. Na mocy ustawy z czerwca 1937 roku o zmianie granic województw: pomorskiego, poznańskiego, warszawskiego i łódzkiego, Osiek nad Notecią wraz z całym powiatem wyrzyskim znalazł się w granicach województwa pomorskiego.
 

Tagi serwisu Osiek.net

Osiek nad Notecią, Orzeł Osiek, skansen w Osieku, Wyrzysk, Łobzonka, Noteć, Dębowa Góra, nad Notecią, Dolina Noteci, historia Osieka, w skansenie, Osiek, w Osieku, dyskoteka Pokusa, szkoła w Osieku, OSP Osiek, straż pożarna Osiek, Netzthal, Netztal, PKP Osiek, Wyrzysk-Osiek