Informacji o najdawniejszych czasach udzielają nam wykopaliska archeologiczne przeprowadzone w latach 1972-77 w Osieku-Praczu oraz w latach 1992-96 w Żuławce Małej, niewielkiej osadzie graniczącej z Osiekiem.

W 1972 roku z urwiska w Osieku-Praczu, przy którym okoliczni mieszkańcy wybierali piasek i żwir, zaczęły spadać gliniane naczynia. Archeolodzy z Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, pod kierunkiem Wojciecha Kuczkowskiego, w toku 5-letnich badań, odkryli 581 ciałopalnych grobów oraz 3 paleniska kremacyjne . Znalezisko pozwoliło odtworzyć m.in. obrządek pogrzebowy ludności zamieszkującej tutejsze tereny od epoki brązu po czasy wczesnego średniowiecza. Dwadzieścia lat później, w pobliskiej Żuławce Małej dokonano kolejnego sensacyjnego odkrycia. W 1992 roku z powodu długotrwałej suszy wyschła woda, w wykopanym dziesięć lat wcześniej, niewielkim stawie rybnym należącym do Jana i Andrzeja Kowalskich. Dnia 7 września 1992 roku do Żuławki przyjechał archeolog Jarosław Rola i na dnie stawu ujrzał zbrązowiałe belki stanowiące fragment drewnianej konstrukcji. Późniejsze prace wykopaliskowe pozwoliły odtworzyć historię pradoliny Noteci od epoki późnego paleolitu.

Stanowiska archeologiczne w Osieku – Praczu i w Żuławce Małej prowadzone były również w latach następnych. Niejako przy okazji ekspedycja archeologiczna Muzeum Okręgowego w Pile zbadała w latach 1996-97 cmentarzysko kurhanowe na Dębowej Górze. Pozwoliło to m.in. na ustalenie, że mogiły usypane zostały we wczesnym średniowieczu.

Fotografia nr 8. Wykopaliska archeologiczne w Żuławce.		Fotografia nr 9. Stanowisko archeologiczne.