Poznając historię jakiejś miejscowości, warto zastanowić się nad etymologią jej nazwy, gdyż to właśnie w nazwach geograficznych zachowały się najstarsze zabytki przeszłości . Wyjaśnianiem pochodzenia i znaczenia nazw miejscowości, wzniesień, wód zajmuje się nauka zwana toponomastyką.

Istnieją miejscowości, których nazwy zdradzają charakterystyczne cechy przyrody danego terenu (np. Łęczyca – łąka, Wysoka – osada na wzniesieniu, Ostrów – osada na wyspie), określają założycieli osady lub okoliczności jej założenia (np. Scholastykowo – od imienia małżonki założyciela wsi, Jarocin – miasto Jaroty) lub też zdradzają czynności wykonywane niegdyś przez mieszkańców dawnych osad służebnych (np. Sokolniki, Koniarze). Inne miasta przechowują w swej nazwie ślad działalności osadników na danym terenie. Nazwy Środa, Piątek wskazują dzień odbywania targów a Piła i Kuźnica to pamiątki po dawnym przemyśle.

Tu rodzi się pytanie o znaczenie nazwy Osiek. Miejscowości o takiej nazwie jest w Polsce dużo – Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce z 1981 roku wymienia ich 46 . Najprawdopodobniej nazwa wsi oznacza system międzyplemiennych umocnień przygranicznych . W 1926 roku proboszcz z Nakła nad Notecią Ignacy Geppert wydał rozprawkę Dzieje Ziemi Nakielskiej aż do pierwszego rozbioru Polski, w której napisał: „Osiekami nazywano warowne schroniska w pobliżu głównych gościńców, bądź to na wyniesieniach, bądź też na urwiskach względnie na półwyspach. Przy zakładaniu osieków bardzo uważano na bliskość stojącej lub płynącej wody, dającej nieraz pewną obronę z boku lub z tyłu, niemniej łatwość dowozu żywności lub ucieczki czółnami w czasie pogromu, a zawsze możliwość dostania potrzebnej wody do picia, do przyrządzania posiłku. Kto zna położenie Osieka, ten rozumie doskonale jego pierwotne przeznaczenie.”

Krajobraz Osieka nad Notecią zgadza się z opisem księdza Gepperta. Liczne morenowe wzgórza w okolicy oraz rzeki Noteć i Łobżonka wyjaśniają skąd wzięła się nazwa Osiek. Z czasem, by wyróżnić się od innych Osieków, dodano określenie „nad Notecią”.

Istnieje jeszcze legendarne wytłumaczenie nazwy wsi. Według niej, w zamierzchłych czasach na tereny obecnego Osieka nad Notecią przybyła grupa pierwszych osadników. Zastała ona teren bujnie porośnięty roślinnością. By się tu osiedlić, musiano najpierw tą roślinność osiec (skosić). Stąd, według legendy, pochodzi obecna nazwa wsi.