| Położenie geograficzne |
| Osiek nad Notecią - Historia Osieka | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
Osiek nad Notecią jest dużą wsią położoną na skraju doliny Noteci, 5 kilometrów na południe od Wyrzyska, 40 kilometrów na wschód od Piły i 60 kilometrów na zachód od Bydgoszczy. W najbliższej okolicy Osieka płyną trzy rzeki – Noteć, Łobżonka i Kcyninka. Największym zbiornikiem wodnym jest Noteć. Jej szerokość na odcinku od Nakła do Miasteczka Krajeńskiego waha się od 25 do 30 metrów. Rzeka jest prawostronnym dopływem Warty i płynie dnem szerokiej Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej oddzielającej Nizinę Wielkopolską od Pojezierza Pomorskiego. Łączna długość Noteci wynosi 366 km, zlewnia 17.290 km2, spadek 0,1º/oo, przepływ 72 m3/sekundę. W Żuławce, nieopodal Osieka, prowadzony jest krajowy monitoring czystości rzeki. Noteć w okolicy Osieka nie posiada jednak żadnej klasy czystości, głównie z powodu wysokiego stężenia związków biogennych.
Tabela nr 1. Klasa jakości wody w rzece Noteć w okolicy Osieka nad Notecią (dane za rok 1996).
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie pilskim w latach 1995-1996.
Tabela nr 2. Klasa jakości wody w rzece Łobżonka przy jej ujściu do Noteci (dane za rok 1996).
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie pilskim w latach 1995-1996.
W pobliżu Osieka, na wysokości wsi Dąbki, do Noteci uchodzi Łobżonka. Długość tej rzeki wynosi blisko 72 km, zlewnia 1061 km2, spadek 0,6º/oo, przepływ 4 m3 na sekundę .
Silnym akcentem w krajobrazie okolicy jest, położona na zachód od szosy Wyrzysk-Osiek, Dębowa Góra, zwana też Zieloną Górą. Jej wysokość wynosi 193,7 m n.p.m. Stanowi ona wyniosły masyw morenowy przy północnej krawędzi doliny Noteci , powstały w okresie ostatniego zlodowacenia. Ponad połowę powierzchni góry porastają lasy mieszane i dębowe. Obszar kilkunastu hektarów najciekawszej partii lasu dębowego z licznymi okazami rzadkich roślin (m.in. gwiazdnica wielkokwiatowa i lilia złotogłów) stanowi rezerwat przyrody „Zielona Góra”. W dąbrowie występuje duże skupisko brekiń o obwodzie do 170 cm oraz 5 dębów o obwodzie ponad 300 cm.
Fotografia nr 1. Siedlisko brekiń
Jarząb brekinia, zwany brzękiem (Sorbus torminalis) to drzewo liściaste z szeroką koroną i rozłożonymi konarami. Kora w młodych okazach gładka, później brunatnoszara i delikatnie popękana lub podzielona na małe powierzchnie. Pędy dość silne, błyszcząco brunatnopurpurowe lub jednolicie brunatne. Liście pojedyncze nie podzielone pierzasto, o długości 6-10 cm i prawie takiej samej szerokości. W zarysie szerokie, owalne, podzielone na 6-10 trójkątnych klap, których brzegi są dodatkowo ostro piłkowane, a wszystkie wierzchołki skierowane ku przodowi.
Górna strona liści ciemnozielona, dolna strona początkowo owłosiona stopniowo łysieje. Ogonki liściowe długości 2-5 cm, żółtawe. Liście w sumie dość mocne, jesienią przebarwiają się na jaskrawy czerwony kolor. Kwitnie od maja do czerwca. Drzewo wyjątkowo rzadko spotykane, chronione jako gatunek.
![]() Fotografia nr 2. Dąb szypułkowy.
Wspomniane wcześniej dęby to dęby szypułkowe (Quercus robur), które są drzewami o krótkim pniu, szerokiej koronie i silnych konarach. Liście odwrotnie jajowate, u nasady z uszkami, niesymetryczne zatokowo wrębne, na krótkich ogonkach, nerwy dochodzą do końców klap i zatok między nimi. Żołędzie do 3 cm długości walcowate, w podłużne zielonawe prążki, po 2-3 na długiej szypułce. Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea), który również można spotkać na „Dębowej Górze”, jest drzewem o zwartej koronie, pniu długim widocznym dość wyraźnie do wierzchołka korony. Liście bardziej symetryczne niż u dębu szypułkowego, u nasady klinowato zwężone, nerwy boczne nie dochodzą do wrębów lecz tylko do klap.
Żołędzie, bez zielonych prążków mają przeważnie kształt owalny, długości około 2 cm, i największa szerokość bliżej nasady. W okolicach Dębowej Góry rośnie również m.in. grab zwyczajny, buk zwyczajny, świerk pospolity i sosna pospolita. Grab zwyczajny (Carpinus betulus) to drzewo liściaste z szeroką lub wąską koroną, często nieregularną.
Fotografia nr 3. Gałązka z owocamiPień rzadko równomiernie okrągły, przeważnie o przekroju owalnym, a u starszych drzew skręcony lub zgarbiony, zwykle już na nieznacznej wysokości dzieli się na grubsze konary. Kora jasno lub ciemnoszara, początkowo gładka, później z delikatnym siatkowym deseniem albo pokryta płaskimi listewkami. Konary stromo wzniesione, nieco powyginane. Pędy ciemnoszaro-brunatne, z rzadkim owłosieniem. Liście podłużnie jajowate, o długości 4-10 cm, z przodu zaostrzone, u nasady zaokrąglone.
Brzegi liści ostro, podwójnie i bardzo drobno piłkowane. Obie strony błyszczące, z tym, że wierzchnia strona bardziej żywozielona. Kwitnie od kwietnia do maja.
![]() Fotografia nr 4. Buk zwyczajny
Buk zwyczajny (Fagus sylvatica) to gatunek z rodziny bukowatych. Korona u młodszych okazów smukła, u starszych dość szeroka i kopułowato sklepiona, często wspaniale rozwinięta.
Pień jest widoczny przynajmniej do połowy korony, dalej dzieli się na potężne konary. Konary i większe gałęzie zwykle stromo wzniesione, na końcach nieznacznie zwisające. Kora gładka, ołowianoszara, z wiekiem staje się nieco szorstka. Pędy brunatnopurpurowe, gładkie nagie, często pozginane, nieco błyszczące. Liście o długości 5 – 10 cm są podłużnie eliptyczne lub jajowate, najszersze w środku, u nasady zwężone klinowato, na brzegach lekko faliste i opatrzone długimi białawymi włoskami.
Ogonek krótki owłosiony. Jesienią przybierają piękne rudobrązowe barwy, nadając koloryt lasom. Owoce – bukwie mają po 2 cm długości, są trójkanciaste, brunatne i błyszczące. Kwitnie od kwietnia do maja.
Świerk pospolity (Picea abies) jest wiecznie zielonym drzewem iglastym z stożkowatą koroną.
Gałęzie ustawione okółkowo, w dolnej części pnia zwisają, w środku pnia jednak zwykle odstają prosto lub lekko się podnoszą. Kora barwy miedzi delikatnie się łuszczy. Szpilki długości 1 – 2,5 cm są dość sztywne, na końcach zaostrzone, ciemnozielone, z wierzchu i od spodu widać delikatniejszą jaśniejszą linię. Młode szyszki są zielone a dojrzałe, z łuskami o gładkich brzegach, jasnobrunatne i mają 12 – 16 cm długości. Kwitnie od kwietnia do maja.
![]() Fotografia nr 5. KoraSosna pospolita (Pinus sylvestris) to - podobnie jak świerk - wiecznie zielone drzewo iglaste z stożkowatą koroną. Pień często wygięty.
Kora początkowo szara lub brunatnoszara, później szaroróżowa, z wiekiem podzielona głębokimi bruzdami na duże płaty. Pędy początkowo zielonkawe gładkie później zielonoszare. Szpilki po dwie na krótkopędzie skupione są w kiściach na końcach gałązek. Mają długość 3-8 cm. Są krótko zaostrzone, nieco spłaszczone i opatrzone delikatnymi podłużnymi bruzdami. Szyszki w stanie dojrzałym ciemnobrunatne do 8 cm długości, łuski z lekko wypukłymi tarczkami. Kwitnie od kwietnia do maja.
Fotografia nr 6. Szyszka
Opisane drzewa (opisy pochodzą z przewodnika Leśna dydaktyczna ścieżka rowerowa „DĘBOWA GÓRA”) występują na Dębowej Górze nie tylko w formie jednogatunkowych drzewostanów, lecz również w grądach.
Przez rezerwat wiedzie, licząca blisko 10 kilometrów, dydaktyczna ścieżka rowerowa, na której przeplatają się trzy wątki: archeologiczny (stanowiska cmentarzy kurhanowych), geologiczny (masyw „Dębowej Góry”) oraz przyrodniczy (las i rezerwat). Warto ponadto wspomnieć, że Osiek położony jest na trasie międzynarodowej trasy rowerowej R1, łączącej Boulogne nad kanałem La Manche do granicy z Obwodem Kaliningradzkim.
Osiek nad Notecią leży na terytorium Krajny, który obejmuje pas między Gwdą na zachodzie po Brdę na wschodzie. Wielu historyków, wychodząc z etymologicznego znaczenia nazwy Krajna (ziemia leżąca na skraju państwa) za obszar historycznej Krajny uważa teren położony między Pojezierzem Pomorskim a Notecią na odcinku od Santoka (ujście Noteci do Warty) po Brdę i Bydgoszcz. Obszar ten stanowił niegdyś granicę pomiędzy Polską a Pomorzem. Oprócz Osieka na terenie Krajny położone są również m.in. Piła, Krajenka, Miasteczko Krajeńskie, Nakło, Złotów, Sępólno Krajeńskie.
Po reformie administracyjnej z 1 stycznia 1999 roku Osiek znalazł się w granicach województwa wielkopolskiego, powiatu pilskiego i gminy Wyrzysk. Granica województwa wielkopolskiego z kujawsko-pomorskim przebiega cztery kilometry od wsi.
|



