Niniejsza publikacja jest następstwem pracy licencjackiej napisanej i obronionej w 2005 roku w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile.

Pierwszym problemem, z jakim boryka się student piszący pracę licencjacką jest wybór zagadnienia, którego pisana praca ma dotyczyć. Dla mnie wybór tematyki przestał być problemem, gdy uświadomiłem sobie, że miejscowość, w której mieszkam od 2002 roku – Osiek nad Notecią – nie doczekała się jeszcze opracowania własnej historii. A czy na spisanie dziejów nie zasługuje wieś, która istniała już w XIV wieku, ale o której wiadomo, że była miejscem zamieszkania dla ludności już w czasach prehistorycznych? Czy nie powinno spisać się historii wsi, która miała swój udział w walce o powrót do Ojczyzny, po latach zaborów i która była świadkiem walki Polaków z Niemcami o prawo do własnego Kościoła? Oczywiście nie pozostawało mi nic innego, jak zacząć zbierać materiały dotyczące historii Osieka. Dzięki temu, że wybrałem taką tematykę, pisanie pracy licencjackiej stało się dla mnie przyjemnością, a nie przykrym obowiązkiem.

Później stanąłem przed problemem dokładnego sformułowania tematu. Mojej pracy nadałem tytuł „Historia Osieka nad Notecią od czasów najdawniejszych do dzisiaj”. Co prawda nie jest on wyszukany, ani specjalnie oryginalny, ale na pewno dokładnie oddaje to, co w pracy zostało zawarte. Obejmuje ona, bowiem historię okolicy Osieka od czasów pojawienia się pierwszych koczowników (okres paleolitu schyłkowego) do czasów obecnych (do kwietnia 2005 roku).

W pracy zastosowałem szablonowy podział na rozdziały, których w sumie jest sześć. Niektóre z rozdziałów podzielone są na podrozdziały. Rozdział I – „Położenie i początki dziejów”, będący jakby wprowadzeniem do pracy licencjackiej i mający na celu przybliżenie miejscowości, podzielony jest na trzy zagadnienia – położenie geograficzne, etymologia nazwy wsi oraz pradzieje. Ostatnie zagadnienie podzieliłem dodatkowo na cztery punkty – początki badań historycznych, fazy osadnicze, życie codzienne w najdawniejszych czasach oraz początki wierzeń – religia. Rozdział II – „Od osadnictwa wczesnośredniowiecznego do pierwszego rozbioru Polski” – ze względu na niedostateczną ilość materiałów źródłowych jest najkrótszy i nie został podzielony na podrozdziały. Rozdział III – „Pod pruskim zaborem” – opisuje historię miejscowości od roku 1770 do powrotu Osieka do Ojczyzny. Rozdział ten podzieliłem na dwie kwestie – zarys historii oraz ludność i obyczaje. Rozdział IV obejmuje swym zasięgiem bogatą historię Osieka na przestrzeni lat 1920-1945. Ze względu na wiele wydarzeń, które miały miejsce we wsi po I wojnie światowej, rozdział ten podzieliłem na 7 zagadnień – zarys historii, gospodarka i transport, sprawy kościelne, oświata, organizacje społeczne, mniejszość niemiecka oraz II wojna światowa. Rozdział V – „W okresie Polski Ludowej” – traktuje o najważniejszych wydarzeniach z historii Osieka w latach 1945-1989 i został podzielony na 7 kwestii: zarys historii, rolnictwo, edukacja i kultura, gospodarka, sport i rekreacja, życie religijne oraz organizacje i stowarzyszenia. Wreszcie ostatni rozdział – „Najnowsze dzieje Osieka” – opisuje historię wsi po roku 1989 i podobnie jak poprzednie rozdziały został podzielony na 7 zagadnień – zarys historii, edukacja i kultura, życie religijne, organizacje społeczne, życie sportowe, gospodarka oraz ochrona zdrowia.

Jak już napisałem, dotychczas Osiek nie miał szczęścia do publikacji na swój temat. Ukazywały się jedynie opracowania omawiające fragmentaryczne dzieje wsi lub traktujące o szczegółowym zagadnieniu – sytuacji społecznej, życiu religijnym, archeologii. Do takich opracowań zaliczyć można pracę magisterską Marka Pacera (Instytucje wychowawcze a młodzież Osieka 1987-89) oraz Beaty Wachowiak (Dzieje Parafii pw. św. Józefa w Osieku n/Notecią w latach 1925-1976). Fragmentaryczne dzieje Osieka spisane zostały również w książkach traktujących o historii okolicznych miast – w szczególności Wyrzyska i Łobżenicy. Zbierając materiały do niniejszej pracy korzystałem ze źródeł znajdujących się w Archiwum Państwowym w Pile oraz z danych Urzędu Miasta i Gminy Wyrzysk. Najważniejszym źródłem wykorzystanym przeze mnie w pracy jest bez wątpienia Kronika Szkoły Podstawowej w Osieku. Zawiera ona historię miejscowości od roku 1874. Najstarsze dzieje zapisane są pismem staroniemieckim. W pracy nie brakuje zdjęć, gdyż uważam, że stare fotografie, pocztówki oraz mapy powinny być nieodłącznym elementem pracy historycznej. Napisanie pracy o historii Osieka nie było by możliwe bez relacji osób pamiętających zamierzchłe czasy. Niektóre relacje opisane już były m.in. w artykułach prasowych, z niektórymi osobami rozmawiałem zaś osobiście. Ważnym dla mnie źródłem informacji była prasa regionalna, do której zaliczyć można przede wszystkim „Echo Wyrzyskie”, „Tygodnik Nowy” oraz „Tygodnik Pilski”.

Zdaję sobie sprawę z faktu, że nie jest to kompletna praca, ale taką być po prostu nie mogła. Z powodów regulaminowych (m.in. dot. objętości pracy) świadomie musiałem zrezygnować z opisania niektórych zagadnień historii Osieka, szczególnie tych po 1945 roku. Z tego powodu też nie skorzystałem ze wszystkich źródeł, które były w kręgu moich zainteresowań. Mogę tu wymienić m.in. zasoby archiwalne przechowywane w Archiwach Państwowych w Bydgoszczy i w Białymstoku.

W tym miejscu pragnę bardzo serdecznie podziękować wszystkim tym, bez których ta praca nie nabrałaby obecnego kształtu, albo wręcz nie mogłaby powstać. W pierwszej kolejności chciałbym podziękować mojej Mamie, dla której okolice Osieka to rodzinne strony oraz mojemu dziadkowi. Niestety nie doczekali oni zakończenia pracy i zmarli w 2005 roku. Gorące słowa podziękowania kieruję też do mojej żony Moniki, która wykazywała się cierpliwością w trakcie mojej długiej pracy przed komputerem, do Dyrekcji Szkoły Podstawowej w Osieku – pani Henryce Trojanowskiej – Białczak oraz panu Jackowi Wiśniewskiemu - za udostępnienie materiałów źródłowych, w szczególności kroniki, którą traktuję za największy skarb naszej miejscowości. Dużej pomocy udzielili mi również: pani Beata Wachowiak, dyr. Stefan Rola z Muzeum Okręgowego w Pile, Janina i Tadeusz Stachurscy, Katia Kostecka, Anna Burza, Aleksandra Rochowiak, Julia Sobek oraz Mateusz Rauhut. Im wszystkim pragnę teraz bardzo serdecznie podziękować i powiedzieć „Bóg zapłać !”. Osobne podziękowania kieruję do promotora – dra Andrzeja Zduniaka – za wszystkie rady i krytyczne uwagi dotyczące niniejszej pracy.